Οι διακοπές υποτίθεται ότι μας απομακρύνουν από την πίεση της καθημερινότητας, το πεπτικό σύστημα, όμως, δεν υποδέχεται πάντα με την ίδια ευκολία αυτή την αλλαγή. Ένας άνθρωπος που συνήθως έχει σταθερή λειτουργία του εντέρου μπορεί, μόλις ταξιδέψει, να περάσει αρκετές ημέρες χωρίς κένωση ή να εμφανίσει σκληρά κόπρανα, φούσκωμα και κοιλιακή δυσφορία.

Η «δυσκοιλιότητα των διακοπών» ή «του ταξιδιώτη» δεν αποτελεί ξεχωριστή ιατρική διάγνωση. Περιγράφει μια προσωρινή μεταβολή των συνηθειών του εντέρου, η οποία συνδέεται με το ταξίδι και τις αλλαγές που το συνοδεύουν. Τα διαφορετικά ωράρια γευμάτων, οι άγνωστες τουαλέτες, οι πολύωρες μετακινήσεις, η μειωμένη πρόσληψη υγρών και φυτικών ινών και η αλλαγή στη σωματική δραστηριότητα μπορούν να λειτουργήσουν συνδυαστικά. Το National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases αναφέρει ρητά το ταξίδι, την αλλαγή της καθημερινής ρουτίνας και της διατροφής, την αναβολή της κένωσης, την αφυδάτωση και την περιορισμένη φυσική δραστηριότητα ως πιθανούς παράγοντες δυσκοιλιότητας.

Στους περισσότερους ανθρώπους, η κατάσταση είναι προσωρινή και υποχωρεί όταν αποκατασταθεί μια πιο σταθερή ρουτίνα. Η επίμονη δυσκοιλιότητα ή η εμφάνιση έντονου πόνου, εμέτων, αιμορραγίας ή αδυναμίας αποβολής αερίων, ωστόσο, δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στις διακοπές.


Τι σημαίνει πραγματικά δυσκοιλιότητα;


Η δυσκοιλιότητα δεν σημαίνει απλώς ότι κάποιος δεν ενεργείται καθημερινά. Η φυσιολογική συχνότητα διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Σύμφωνα με την American Gastroenterological Association, στους υγιείς ανθρώπους μπορεί να κυμαίνεται από τρεις κενώσεις την ημέρα έως τρεις την εβδομάδα.

Η δυσκοιλιότητα μπορεί να περιλαμβάνει:

- λιγότερες κενώσεις από το συνηθισμένο,


- σκληρά, ξηρά ή ογκώδη κόπρανα,


- έντονη προσπάθεια ή πόνο κατά την κένωση,


- αίσθημα απόφραξης,


- αίσθηση ότι το έντερο δεν άδειασε πλήρως.

Επομένως, δεν έχει σημασία μόνο ο αριθμός των κενώσεων, αλλά και εάν υπάρχει ουσιαστική αλλαγή σε σχέση με το φυσιολογικό μοτίβο του ανθρώπου και εάν η αφόδευση έχει γίνει δύσκολη ή επώδυνη.


Γιατί το ταξίδι μπορεί να διαταράξει τη λειτουργία του εντέρου;


Η κένωση δεν εξαρτάται μόνο από το τι καταναλώθηκε την προηγούμενη ημέρα. Η κινητικότητα του εντέρου επηρεάζεται από τα γεύματα, τον ύπνο, τη σωματική δραστηριότητα, το νευρικό σύστημα, τις συνήθειες στην τουαλέτα και το εσωτερικό βιολογικό ρολόι. Στις διακοπές, αρκετοί από αυτούς τους παράγοντες μπορεί να αλλάξουν ταυτόχρονα.

Η κινητικότητα του γαστρεντερικού συστήματος ακολουθεί ημερήσιους ρυθμούς. Το παχύ έντερο γίνεται συνήθως πιο δραστήριο μετά το ξύπνημα και την κατανάλωση τροφής, γι’ αυτό αρκετοί άνθρωποι έχουν φυσιολογικά κένωση μετά το πρωινό. Η διαταραχή του ύπνου, οι πολύ διαφορετικές ώρες αφύπνισης και η αλλαγή ζώνης ώρας μπορεί να επηρεάσουν προσωρινά αυτόν τον ρυθμό. Επιστημονική ανασκόπηση σχετικά με τους κιρκάδιους ρυθμούς και την κινητικότητα του εντέρου επισημαίνει ότι η διαταραχή του βιολογικού ρολογιού ενδέχεται να συμμετέχει στη δυσκοιλιότητα των ταξιδιωτών.

Ακόμη και όταν δεν υπάρχει jet lag, ένα πολύ πρωινό δρομολόγιο, η παράλειψη του πρωινού, η βιασύνη ή η παραμονή για πολλές ώρες μέσα σε ένα όχημα μπορεί να καταργήσει τον χρόνο κατά τον οποίο το άτομο θα χρησιμοποιούσε κανονικά την τουαλέτα.


Όταν αναβάλλουμε την κένωση λόγω της άγνωστης τουαλέτας


Πολλοί άνθρωποι αποφεύγουν τις τουαλέτες σε αεροδρόμια, πλοία, σταθμούς, καταστήματα ή ξενοδοχεία επειδή αισθάνονται άβολα, δεν έχουν αρκετή ιδιωτικότητα ή θεωρούν ότι ο χώρος δεν είναι καθαρός. Άλλοι αναβάλλουν την κένωση επειδή βρίσκονται σε μετακίνηση, στην παραλία ή συμμετέχουν σε μια οργανωμένη δραστηριότητα.

Όταν η ανάγκη αγνοείται, τα κόπρανα παραμένουν περισσότερο στο παχύ έντερο, όπου συνεχίζεται η απορρόφηση νερού. Έτσι μπορούν να γίνουν πιο σκληρά και δυσκολότερα στην αποβολή. Εάν η αναβολή επαναλαμβάνεται, το αίσθημα της ανάγκης μπορεί επίσης να γίνει λιγότερο έντονο.

Η American Gastroenterological Association αναφέρει ότι η αναβολή της κένωσης, ακόμη και επειδή κάποιος δεν θέλει να χρησιμοποιήσει μια δημόσια τουαλέτα, μπορεί να ξεκινήσει έναν κύκλο δυσκοιλιότητας. Η ανταπόκριση στην ανάγκη του σώματος, επομένως, δεν αφορά μόνο την άνεση, αλλά αποτελεί μέρος της φυσιολογικής λειτουργίας του εντέρου.


Η διατροφή των διακοπών μπορεί να περιέχει λιγότερες φυτικές ίνες


Στις διακοπές αλλάζει συχνά ολόκληρο το διατροφικό μοτίβο. Το πρωινό μπορεί να βασίζεται σε σφολιάτες, αρτοσκευάσματα και λευκό ψωμί, ενώ τα γεύματα εκτός σπιτιού μπορεί να περιλαμβάνουν περισσότερο κρέας, τυρί, τηγανητά και επεξεργασμένους υδατάνθρακες, αλλά λιγότερα όσπρια, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης και φρούτα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μια συγκεκριμένη τροφή προκαλεί αναγκαστικά δυσκοιλιότητα. Σημασία έχει η συνολική αλλαγή στην ποσότητα των φυτικών ινών, στη σύνθεση των γευμάτων και στις ώρες κατανάλωσής τους. Οι φυτικές ίνες αυξάνουν τον όγκο των κοπράνων και βοηθούν στη συγκράτηση νερού, διευκολύνοντας την αποβολή τους.

Το NIDDK αναφέρει ότι οι ενήλικες χρειάζονται γενικά περίπου 22 έως 34 γραμμάρια φυτικών ινών ημερησίως, ανάλογα με την ηλικία και το φύλο. Καλές πηγές αποτελούν τα λαχανικά, τα φρούτα, τα όσπρια, τα προϊόντα ολικής άλεσης και οι ξηροί καρποί. Η αύξηση πρέπει, όμως, να γίνεται σταδιακά, καθώς μια απότομη και μεγάλη ποσότητα μπορεί να προκαλέσει αέρια, κοιλιακή δυσφορία και έντονο φούσκωμα, ιδιαίτερα σε ανθρώπους με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου.


Η πρόσληψη υγρών μπορεί να μειωθεί χωρίς να το αντιληφθούμε


Η ζέστη, η εφίδρωση, οι πολύωρες δραστηριότητες σε εξωτερικούς χώρους και η περιορισμένη πρόσβαση σε τουαλέτα μπορεί να οδηγήσουν σε μικρότερη κατανάλωση νερού. Παράλληλα, στις διακοπές ορισμένοι άνθρωποι αντικαθιστούν μέρος του νερού με περισσότερο καφέ ή αλκοολούχα ποτά.

Η ανεπαρκής πρόσληψη υγρών και η αφυδάτωση μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία πιο σκληρών κοπράνων. Τα υγρά είναι ιδιαίτερα σημαντικά όταν αυξάνονται οι φυτικές ίνες, καθώς το νερό είναι απαραίτητο για να επιτελέσουν τη διογκωτική και μαλακτική τους λειτουργία.

Δεν υπάρχει μία ποσότητα υγρών που να είναι κατάλληλη για όλους. Οι ανάγκες εξαρτώνται από το σωματικό μέγεθος, τη θερμοκρασία, τη φυσική δραστηριότητα, την εγκυμοσύνη και την κατάσταση της υγείας. Όσοι έχουν λάβει οδηγία περιορισμού υγρών λόγω καρδιακής ή νεφρικής νόσου πρέπει να συνεχίσουν να ακολουθούν τις εξατομικευμένες οδηγίες τους και να μην αυξάνουν αυθαίρετα την πρόσληψη νερού.


Οι πολύωρες μετακινήσεις σημαίνουν περισσότερη καθιστική ζωή


Το ίδιο το ταξίδι μπορεί να περιλαμβάνει πολλές ώρες ακινησίας μέσα σε αυτοκίνητο, λεωφορείο, τρένο, πλοίο ή αεροπλάνο. Στον προορισμό ορισμένοι άνθρωποι περπατούν περισσότερο από ό,τι συνήθως, ενώ άλλοι περνούν αρκετές ώρες ξαπλωμένοι στην παραλία ή δίπλα στην πισίνα.

Η περιορισμένη σωματική δραστηριότητα αποτελεί αναγνωρισμένο παράγοντα δυσκοιλιότητας, ενώ η τακτική κίνηση μπορεί να υποστηρίξει τη λειτουργία του εντέρου. Δεν απαιτείται έντονη άσκηση. Το περπάτημα στις στάσεις του ταξιδιού, η ασφαλής κίνηση κατά τη διάρκεια της μεταφοράς και ένας καθημερινός περίπατος μπορούν να αποτρέψουν την πλήρη ακινησία.


Ο ρόλος των φαρμάκων και των συμπληρωμάτων


Κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού, ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να ξεκινήσουν ή να χρησιμοποιήσουν συχνότερα παυσίπονα, φάρμακα για τη ναυτία, αντιόξινα ή συμπληρώματα σιδήρου. Αρκετά φάρμακα μπορούν να επιβραδύνουν την κινητικότητα του εντέρου ή να επιδεινώσουν προϋπάρχουσα δυσκοιλιότητα.

Σε αυτά περιλαμβάνονται:

- τα οπιοειδή παυσίπονα,


- ορισμένα αντιόξινα που περιέχουν αλουμίνιο ή ασβέστιο,


- τα αντιχολινεργικά και αντισπασμωδικά φάρμακα,


- τα συμπληρώματα σιδήρου,


- ορισμένα αντικαταθλιπτικά,


- ορισμένα αντιεπιληπτικά,


- συγκεκριμένοι αναστολείς διαύλων ασβεστίου που χρησιμοποιούνται για καρδιαγγειακές παθήσεις.

Ένα φάρμακο δεν πρέπει να διακόπτεται ή να τροποποιείται χωρίς ιατρική καθοδήγηση. Εάν η δυσκοιλιότητα άρχισε μετά την έναρξη νέας θεραπείας ή την αλλαγή δοσολογίας, χρειάζεται επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό ή τον φαρμακοποιό.


Ποιοι είναι περισσότερο ευάλωτοι;


Οι αλλαγές των διακοπών μπορεί να επηρεάσουν περισσότερο ανθρώπους που έχουν ήδη:

- χρόνια δυσκοιλιότητα,


- σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου με δυσκοιλιότητα,


- δυσλειτουργία του πυελικού εδάφους,


- περιορισμένη κινητικότητα,


- νευρολογική πάθηση,


- σακχαρώδη διαβήτη ή υποθυρεοειδισμό,


- ιστορικό δυσκοιλιότητας που σχετίζεται με φάρμακα,


- έντονη δυσφορία ή άγχος σχετικά με τη χρήση δημόσιας τουαλέτας.

Οι έγκυες και οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες είναι επίσης πιθανότερο να εμφανίσουν δυσκοιλιότητα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η κατάλληλη προετοιμασία πριν από το ταξίδι είναι συχνά χρησιμότερη από την αντιμετώπιση του προβλήματος όταν έχει ήδη επιδεινωθεί.


Πώς μπορεί να προληφθεί η δυσκοιλιότητα στις διακοπές;


Η πρόληψη δεν απαιτεί ένα άκαμπτο πρόγραμμα ούτε συνεχή καταμέτρηση της διατροφής. Στόχος είναι να διατηρηθούν ορισμένα από τα ερεθίσματα και τις συνήθειες που βοηθούν το έντερο να λειτουργεί φυσιολογικά.


Διατηρούμε τουλάχιστον μία γνώριμη πρωινή συνήθεια


Ένα σχετικά σταθερό πρωινό και λίγος χρόνος χωρίς βιασύνη μετά το γεύμα μπορούν να βοηθήσουν στη διατήρηση του συνηθισμένου ρυθμού. Το NIDDK αναφέρει ότι η προσπάθεια για κένωση περίπου 15 έως 45 λεπτά μετά το πρωινό μπορεί να είναι χρήσιμη, επειδή η κατανάλωση τροφής ενεργοποιεί την κινητικότητα του παχέος εντέρου.

Δεν χρειάζεται παρατεταμένο κάθισμα ούτε έντονη πίεση. Σκοπός είναι να υπάρχει χρόνος, ιδιωτικότητα και η δυνατότητα ανταπόκρισης στο φυσικό σήμα του σώματος.


Εντάσσουμε φυτικές ίνες σε διαφορετικά γεύματα


Τα φρούτα, τα λαχανικά, τα όσπρια, η βρώμη και τα άλλα δημητριακά ολικής άλεσης μπορούν να διατηρήσουν την πρόσληψη φυτικών ινών που συχνά περιορίζεται στα γεύματα εκτός σπιτιού. Συνήθως είναι πιο ανεκτό να κατανέμονται μέσα στην ημέρα από το να καταναλώνεται απότομα μια πολύ μεγάλη ποσότητα.

Ένα συμπλήρωμα φυτικών ινών δεν είναι απαραίτητο για κάθε ταξιδιώτη. Άνθρωποι με χρόνια γαστρεντερικά συμπτώματα, δυσκολία στην κατάποση, προηγούμενη εντερική απόφραξη ή έντονο κοιλιακό φούσκωμα πρέπει να ζητούν επαγγελματική συμβουλή πριν από τη χρήση του.


Καταναλώνουμε υγρά τακτικά


Η μεταφορά νερού και η κατανάλωσή του σε τακτά χρονικά διαστήματα είναι συνήθως πιο πρακτική από την προσπάθεια αναπλήρωσης ολόκληρης της ποσότητας στο τέλος της ημέρας. Χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή σε υψηλές θερμοκρασίες, κατά τη σωματική δραστηριότητα και στις πολύωρες μετακινήσεις.


Δεν αγνοούμε επανειλημμένα την ανάγκη για κένωση


Ο σχεδιασμός επιπλέον χρόνου για στάσεις μπορεί να κάνει σημαντική διαφορά. Όπου είναι εφικτό, μπορούμε να εντοπίσουμε καθαρότερες ή πιο ήσυχες εγκαταστάσεις αντί να αναβάλλουμε συνεχώς την κένωση.


Διατηρούμε κάποια κίνηση


Οι σύντομοι περίπατοι, τα διαλείμματα κίνησης και η συνηθισμένη καθημερινή δραστηριότητα μπορούν να υποστηρίξουν το έντερο και να περιορίσουν τη δυσφορία από την πολύωρη καθιστική θέση.


Προετοιμαζόμαστε όταν υπάρχει ήδη ιστορικό δυσκοιλιότητας


Όποιος εμφανίζει συχνή ή χρόνια δυσκοιλιότητα μπορεί να συζητήσει ένα ασφαλές πλάνο με γιατρό ή φαρμακοποιό πριν αναχωρήσει. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν το ταξίδι διαρκεί πολλές ημέρες, περιλαμβάνει σημαντική αλλαγή ώρας ή συνδυάζεται με φάρμακα που επηρεάζουν τη λειτουργία του εντέρου.


Τι μπορούμε να κάνουμε όταν η δυσκοιλιότητα έχει ήδη αρχίσει;


Σε ήπια, παροδική δυσκοιλιότητα χωρίς ανησυχητικά συμπτώματα, τα πρώτα μέτρα είναι συνήθως απλά:

- επιστροφή σε τακτικά γεύματα,


- επαρκής κατανάλωση υγρών,


- σταδιακή προσθήκη φυτικών ινών,


- περπάτημα και σωματική δραστηριότητα,


- άμεση χρήση της τουαλέτας όταν εμφανίζεται η ανάγκη,


- χρόνος χωρίς βιασύνη μετά το πρωινό,


- αποφυγή υπερβολικής πίεσης.

Η τοποθέτηση των ποδιών σε ένα χαμηλό σκαμνί κατά τη χρήση της τουαλέτας μπορεί να προσφέρει πιο άνετη στάση σε ορισμένους ανθρώπους. Ο στόχος είναι η χαλάρωση και όχι η βίαιη πρόκληση κένωσης.

Εάν αυτά τα μέτρα δεν επαρκούν, ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός μπορεί να προτείνει ένα κατάλληλο καθαρτικό για περιορισμένη χρήση. Τα καθαρτικά δεν λειτουργούν όλα με τον ίδιο τρόπο και δεν είναι κατάλληλα για όλους. Τα διογκωτικά σκευάσματα χρειάζονται επαρκή πρόσληψη υγρών, ενώ ορισμένα ωσμωτικά καθαρτικά απαιτούν προσοχή σε ανθρώπους με νεφρική ή καρδιακή νόσο.

Δεν πρέπει να λαμβάνεται καθαρτικό χωρίς αξιολόγηση όταν υπάρχει έντονος ή επίμονος κοιλιακός πόνος, έμετος, σημαντική διάταση της κοιλιάς ή αδυναμία αποβολής αερίων. Τα παιδιά, οι έγκυες και όσοι λαμβάνουν πολλά φάρμακα χρειάζονται επίσης επαγγελματική συμβουλή πριν από τη θεραπεία.


Βοηθούν τα «αποτοξινωτικά» ροφήματα και οι ακραίες λύσεις;


Η δυσκοιλιότητα δεν σημαίνει ότι ο οργανισμός χρειάζεται «αποτοξίνωση». Ισχυρά φυτικά σκευάσματα, επαναλαμβανόμενα διεγερτικά καθαρτικά και συνδυασμοί διαφορετικών προϊόντων μπορεί να προκαλέσουν κράμπες, διάρροια, αφυδάτωση ή διαταραχές των ηλεκτρολυτών.

Η απότομη κατανάλωση πολύ μεγάλης ποσότητας πίτουρου ή άλλων φυτικών ινών μπορεί επίσης να επιδεινώσει το φούσκωμα και την κοιλιακή δυσφορία. Η ασφαλής αντιμετώπιση βασίζεται συνήθως στην αποκατάσταση των φυσιολογικών συνηθειών και στην επιλογή θεραπείας κατάλληλης για την αιτία, όχι στην προσπάθεια να προκληθεί άμεσα κένωση με οποιοδήποτε κόστος.


Πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση;


Η δυσκοιλιότητα που εμφανίζεται σε ένα σύντομο ταξίδι είναι συνήθως προσωρινή. Ιατρική συμβουλή χρειάζεται όταν τα συμπτώματα επιμένουν παρά τα μέτρα αυτοφροντίδας, επανεμφανίζονται συχνά ή αποτελούν σημαντική και ανεξήγητη αλλαγή των συνηθειών του εντέρου.

Πιο άμεση αξιολόγηση απαιτείται όταν η δυσκοιλιότητα συνοδεύεται από:

- αιμορραγία από το ορθό ή αίμα στα κόπρανα,


- μαύρα κόπρανα,


- συνεχή ή πολύ έντονο κοιλιακό πόνο,


- εμετούς,


- πυρετό,


- αδυναμία αποβολής αερίων,


- έντονη διάταση της κοιλιάς,


- ανεξήγητη απώλεια βάρους,


- μεγάλη αδυναμία ή συμπτώματα αναιμίας.

Αυτά τα συμπτώματα δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στην αλλαγή διατροφής ή στο ταξίδι. Μπορεί να χρειάζεται να αποκλειστεί εντερική απόφραξη, γαστρεντερική αιμορραγία, φλεγμονή ή άλλη ιατρική κατάσταση.


Διατηρώντας το έντερο τακτικό χωρίς να οργανώσουμε τις διακοπές γύρω από αυτό


Οι διακοπές δεν προκαλούν άμεσα δυσκοιλιότητα. Το πρόβλημα εμφανίζεται συνήθως επειδή συμπίπτουν πολλές μικρές αλλαγές: τα γεύματα διαφοροποιούνται, η πρόσληψη νερού μειώνεται, η πρωινή ρουτίνα εξαφανίζεται, οι μετακινήσεις απαιτούν πολύωρη καθιστική θέση και η ανάγκη για κένωση αναβάλλεται επανειλημμένα.

Η διατήρηση ορισμένων γνώριμων συνηθειών αρκεί συχνά για να περιορίσει τον κίνδυνο. Η τακτική πρόσληψη υγρών, οι πηγές φυτικών ινών, η καθημερινή κίνηση και ο χρόνος για ανταπόκριση στην ανάγκη του σώματος μπορούν να υποστηρίξουν τη φυσιολογική λειτουργία του εντέρου χωρίς να περιορίζουν την εμπειρία των διακοπών. Όταν, όμως, η δυσκοιλιότητα είναι έντονη, επίμονη ή συνοδεύεται από προειδοποιητικά συμπτώματα, πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα υγείας και όχι ως αναπόφευκτη ενόχληση του ταξιδιού.


Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

- NIDDK: Symptoms and Causes of Constipation


- NIDDK: Treatment for Constipation


- NIDDK: Eating, Diet and Nutrition for Constipation


- American Gastroenterological Association: Constipation


- Disruption of Circadian Rhythms and Gut Motility


- AGA–ACG Clinical Practice Guideline on Chronic Idiopathic Constipation https://vitadaily.gr/?p=41258